Táo bón ở người bệnh nằm lâu là chuyện rất nhiều gia đình gặp phải nhưng thường chỉ để ý khi người thân đã vài ngày không đi tiêu được, bụng chướng và khó chịu. Đây không phải chuyện nhỏ: táo bón kéo dài làm người bệnh mệt, chán ăn, ngủ kém và có thể kéo theo những biến chứng cần can thiệp y tế. Trong bài này, Nhân Đại Thành chia sẻ những hiểu biết chăm sóc phổ thông để bạn nhận ra sớm và phòng ngừa tại nhà.
Vì sao người nằm một chỗ dễ bị táo bón?
Khi một người phải nằm nhiều ngày liền, gần như mọi yếu tố giúp ruột hoạt động đều đặn đều bị ảnh hưởng cùng lúc. Người bệnh ít vận động, ăn ít hơn, uống ít nước hơn vì ngại đi vệ sinh, và thường phải đi tiêu trong tư thế nằm, vốn là tư thế không tự nhiên.
Ngoài ra, một số loại thuốc điều trị bệnh nền cũng có thể làm phân cứng hơn. Tâm lý cũng đóng vai trò lớn: nhiều người lớn tuổi ngại phiền con cháu, cố nhịn khi buồn đi, lâu dần phản xạ đi tiêu yếu đi. Nếu gia đình nghi ngờ thuốc đang dùng ảnh hưởng đến việc đi tiêu, hãy hỏi lại bác sĩ điều trị thay vì tự ý ngưng hay đổi thuốc.
Cơ chế đơn giản: ruột cũng cần “vận động”
Ruột già đẩy phân đi nhờ những đợt co bóp nhịp nhàng. Vận động cơ thể, đi lại, ngồi dậy đều giúp kích thích những đợt co bóp này. Khi nằm yên một chỗ, nhu động ruột chậm lại, phân nằm lâu trong ruột hơn và bị hút bớt nước nên ngày càng khô cứng.
Tư thế cũng quan trọng. Khi ngồi, góc giữa trực tràng và hậu môn mở ra thuận lợi, trọng lực hỗ trợ việc tống phân. Khi nằm ngửa, người bệnh phải rặn nhiều hơn mà vẫn khó đi, nên càng dễ ngại và nhịn.
Dấu hiệu nhận biết táo bón sớm
Người bệnh nằm lâu, đặc biệt người lớn tuổi hoặc nói chuyện khó khăn, thường không kể rõ mình bị táo bón. Gia đình nên để ý những biểu hiện sau:
- Số lần đi tiêu thưa hơn hẳn so với thói quen trước đây của người bệnh.
- Phân khô, cứng, vón cục, hoặc người bệnh phải rặn rất lâu.
- Bụng căng, sờ thấy chướng, người bệnh hay ợ hơi, chán ăn.
- Bứt rứt, khó ngủ, hay cáu hơn bình thường mà không rõ lý do.
- Rỉ ra một ít phân lỏng trong tã dù nhiều ngày không đi tiêu thật sự. Đây có thể là dấu hiệu phân bị ứ đọng, cần báo bác sĩ.
Một mẹo nhỏ là ghi lại ngày giờ và tính chất mỗi lần đi tiêu vào một cuốn sổ. Khi đi khám hoặc gọi hỏi điều dưỡng, những ghi chép này rất có ích.
Các bước phòng ngừa táo bón tại nhà
Những việc dưới đây là chăm sóc phổ thông, an toàn với đa số người bệnh. Tuy vậy mỗi người có bệnh nền khác nhau, nên bạn hãy trao đổi với bác sĩ hoặc điều dưỡng trước khi thay đổi chế độ ăn uống.
- Uống đủ nước theo lời dặn của bác sĩ. Chia nhỏ nhiều lần trong ngày thay vì uống dồn. Người có bệnh tim, thận thường được dặn hạn chế nước, nên phải hỏi lượng phù hợp.
- Tăng chất xơ từ từ. Rau xanh nấu mềm, trái cây chín, cháo yến mạch, khoai lang. Với người nuốt khó, nên xay nhuyễn và hỏi ý kiến về độ đặc phù hợp.
- Tạo thói quen đi vệ sinh cố định. Thường sau bữa sáng khoảng 20–30 phút là thời điểm ruột hoạt động mạnh. Hãy cho người bệnh thời gian, không thúc giục.
- Cho người bệnh ngồi dậy khi đi vệ sinh. Nâng lưng lên gần tư thế ngồi giúp việc đi tiêu nhẹ nhàng hơn nhiều so với nằm ngửa.
- Vận động nhẹ mỗi ngày. Xoa bụng nhẹ theo chiều kim đồng hồ, co duỗi chân thụ động, đổi tư thế thường xuyên. Nếu người bệnh có vết mổ ở bụng hoặc đau khi chạm, hãy hỏi bác sĩ trước.
Không nên tự mua thuốc nhuận tràng hay thụt tháo cho người bệnh khi chưa có chỉ định. Việc chọn loại, liều và tần suất cần bác sĩ quyết định dựa trên tình trạng cụ thể.
Khi nào cần đưa người bệnh đi khám ngay?
Hãy liên hệ bác sĩ hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế sớm nếu thấy một trong các dấu hiệu sau:
- Đau bụng dữ dội, bụng chướng căng cứng.
- Nôn ói, đặc biệt nôn ra dịch có mùi phân.
- Không đi tiêu và cũng không xì hơi được.
- Có máu trong phân hoặc phân đen.
- Sốt, lừ đừ, lú lẫn hoặc mệt nhiều bất thường.
- Đã áp dụng các biện pháp chăm sóc vài ngày mà tình trạng không cải thiện.
Khi còn phân vân, gọi hỏi bác sĩ hoặc điều dưỡng luôn an toàn hơn chờ đợi.
Thiết bị giúp việc đi vệ sinh dễ dàng hơn
Nhiều gia đình nhận ra rằng chỉ cần giúp người bệnh ngồi dậy đúng tư thế và đi vệ sinh kín đáo, thoải mái, việc nhịn đi tiêu đã giảm đáng kể. Một chiếc giường điện 2 chức năng có thể nâng lưng 0–85° và nâng chân 0–60° để tạo tư thế ngồi, chỉ cần bấm remote, người chăm không phải gồng sức đỡ.
Nếu người bệnh hoàn toàn không xuống giường được, giường có bô vệ sinh tích hợp kết hợp giải pháp xả thải độc quyền của Nhân Đại Thành giúp đi vệ sinh ngay trên giường, chất thải được bơm về đường thoát nước bằng một nút bấm, không cần đục tường. Bạn có thể đọc thêm những lưu ý khi chăm sóc người bệnh tại nhà để chuẩn bị đầy đủ hơn.
Nếu chỉ cần dùng trong thời gian hồi phục, gia đình có thể cân nhắc thuê giường y tế tại nhà, từ 2.000.000đ/tháng tùy loại giường, có khoản cọc hoàn lại khi trả giường.
Câu hỏi thường gặp
Người nằm lâu bao nhiêu ngày không đi tiêu thì đáng lo?
Mỗi người có thói quen khác nhau, nên hãy so với nhịp đi tiêu trước đây của chính người bệnh. Nếu thưa hẳn đi kèm bụng chướng, đau hoặc chán ăn, bạn nên hỏi bác sĩ sớm thay vì chờ đếm ngày.
Có nên tự mua thuốc nhuận tràng cho người bệnh không?
Không nên tự dùng khi chưa có chỉ định. Người nằm lâu thường đang dùng nhiều thuốc khác và có bệnh nền, bác sĩ sẽ chọn cách xử lý phù hợp và an toàn hơn.
Giường y tế có giúp giảm táo bón không?
Giường không điều trị táo bón, nhưng giúp người bệnh ngồi dậy dễ dàng, đổi tư thế thường xuyên và đi vệ sinh thuận tiện hơn. Đây là những yếu tố hỗ trợ thói quen đi tiêu đều đặn bên cạnh chế độ ăn uống và hướng dẫn của bác sĩ.
Chăm một người nằm lâu là hành trình dài, và những chuyện tưởng nhỏ như đi vệ sinh lại ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe và tinh thần người bệnh. Nếu bạn cần tư vấn chọn giường hay thiết bị hỗ trợ vệ sinh phù hợp, hãy gọi 0964 246 888 hoặc nhắn Zalo để được tư vấn. Nhân Đại Thành giao lắp trong ngày tại nội thành TP.HCM và hướng dẫn sử dụng tận giường.
